Şirketler Neden Sürekli Hukuk Danışmanlığına İhtiyaç Duyar? Şirket Avukatının Önemi

Şirketlerin hukuki ihtiyaçları yalnızca dava açıldığında, icra takibi başladığında veya şirkete bir ihtarname ulaştığında ortaya çıkmaz. Ticari faaliyetin hemen her aşaması hukuki sonuç doğuran işlemlerden oluşmaktadır.

Şirketin müşterileri, çalışanları, tedarikçileri, hizmet sağlayıcıları, ortakları ve üçüncü kişilerle kurduğu ilişkiler; yapılan sözleşmeler, verilen teklifler, gerçekleştirilen teslimler, yapılan ödemeler, alınan teminatlar ve şirket içi kararlar ileride ortaya çıkabilecek bir uyuşmazlığın hukuki altyapısını oluşturabilir.

Bu nedenle şirketler açısından hukuki danışmanlığın temel işlevi yalnızca ortaya çıkan uyuşmazlıkları takip etmek değildir. Asıl önemli olan, şirketin hukuki risklerinin uyuşmazlık henüz doğmadan belirlenmesi, işlemlerin doğru şekilde yapılandırılması ve olası bir dava veya icra takibine karşı şirketin hukuki pozisyonunun önceden güçlendirilmesidir.

Şirket Avukatının Görevi Yalnızca Dava Takip Etmek Değildir

Şirket avukatlığı uygulamada zaman zaman yalnızca dava ve icra dosyalarının takip edilmesiyle özdeşleştirilmektedir. Oysa şirketlerin hukuki güvenliği bakımından çoğu zaman daha önemli olan faaliyet, dava öncesinde gerçekleştirilen hukuki çalışmalardır. Bir uyuşmazlık mahkemeye taşındığında birçok hukuki işlem çoktan tamamlanmış olur. Sözleşme imzalanmış, mal veya hizmet teslim edilmiş, ödeme yapılmış, çalışanla ilişki sona ermiş, ticari yazışmalar gerçekleştirilmiş veya ihtar süreleri geçmiş olabilir. Dava aşamasında avukat, büyük ölçüde daha önce yapılmış işlemler ve mevcut deliller üzerinden hareket etmek zorundadır. Bu nedenle şirket bakımından güçlü bir hukuki pozisyon yaratmanın en etkili yolu, hukuki denetimin uyuşmazlıktan sonra değil, ticari işlem gerçekleştirilirken başlamasıdır.

Dava Öncesi Hukuki Çalışma Neden Önemlidir?

Bir şirketin haklı olması ile bu haklılığını hukuken ispat edebilmesi aynı şey değildir. Ticari uyuşmazlıklarda mahkemelerin değerlendirmesi büyük ölçüde tarafların sunduğu sözleşmeler, ticari defterler, faturalar, teslim belgeleri, ihtarnameler, banka kayıtları, yazışmalar ve diğer deliller üzerinden yapılmaktadır. Bu nedenle bir hukuki ilişkinin kurulması sırasında yapılan işlemler, ileride açılabilecek davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Örneğin; bir hizmetin kapsamının sözleşmede açık şekilde belirlenmemesi, teslim ve kabul işlemlerinin yazılı olarak kayıt altına alınmaması, ödeme vadelerinin veya temerrüt şartlarının doğru düzenlenmemesi, ayıplı mal veya hizmete ilişkin bildirimlerin zamanında yapılmaması, işçi hakkında gerçekleştirilen işlemlerin usulüne uygun belgelenmemesi, şirket alacaklarının yeterli teminat alınmadan bırakılması, ileride önemli ispat ve tahsilat sorunlarına neden olabilir.

Bu nedenle şirket avukatının dava öncesindeki rolü, gelecekte ortaya çıkabilecek uyuşmazlığın hukuki altyapısını önceden görerek şirketin işlem ve belgelerini buna göre düzenlemektir.

Sözleşmeler Şirketlerin En Önemli Hukuki Risk Alanlarından Biridir

Şirketlerin günlük faaliyetlerinde kullandıkları sözleşmeler yalnızca tarafların anlaştıkları ticari şartların yazıya geçirildiği belgeler değildir. İyi hazırlanmış bir sözleşme aynı zamanda taraflardan birinin yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde hangi hukuki sonucun doğacağını önceden belirleyen bir risk yönetimi aracıdır. Bu nedenle bir sözleşmenin hukuki değerlendirmesinde yalnızca bedel ve hizmet konusu dikkate alınmaz.

Ödeme tarihleri, teslim şartları, temerrüt, cezai şart, ayıp sorumluluğu, fesih hakkı, teminatlar, mücbir sebep, gizlilik, rekabet yasağı, sorumluluğun sınırları, uyuşmazlık çözüm yöntemi ve yetkili mahkeme gibi hükümler de şirket açısından değerlendirilmelidir. Özellikle uzun süreli veya yüksek bedelli ticari ilişkilerde sözleşmenin uyuşmazlık çıkmadan önce avukat tarafından değerlendirilmesi, sonradan giderilmesi mümkün olmayan risklerin önemli bir kısmını önleyebilir.

Sözleşme İncelemesi Yalnızca Hukuka Aykırı Madde Aramak Değildir

Şirketler bakımından sözleşme incelemesi yalnızca metinde kanuna aykırı bir hüküm bulunup bulunmadığını kontrol etmek anlamına gelmez. Sözleşmenin şirketin gerçek ticari işleyişine uygun olması gerekir.

Örneğin sözleşmede teslim işlemi düzenlenmiş olmasına rağmen şirketin fiili çalışma sisteminde teslim tutanağı tutulmuyorsa, hukuken güçlü görünen bir sözleşme uygulamada yeterli korumayı sağlamayabilir.

Benzer şekilde sözleşmede cezai şart bulunması tek başına yeterli değildir. Bu cezanın hangi ihlal hâlinde doğacağı, nasıl hesaplanacağı ve diğer taleplerle ilişkisinin nasıl kurulacağı açık şekilde belirlenmelidir. Dolayısıyla etkili sözleşme danışmanlığı, hazır bir sözleşmeye birkaç madde eklemekten çok daha geniş bir çalışma gerektirir. Şirketin ticari modeli anlaşılmalı ve sözleşme bu modele göre hazırlanmalıdır.

Şirketlerde Delil Yönetimi Neden Önemlidir?

Ticari uyuşmazlıklarda en sık karşılaşılan sorunlardan biri, şirketin gerçekte haklı olmasına rağmen bunu yeterli belgeyle ortaya koyamamasıdır. Özellikle şirket faaliyetlerinin önemli bölümünün telefon görüşmeleri veya mesajlaşmalar üzerinden yürütülmesi, ileride ispat sorunları yaratabilir. Bu nedenle şirket içerisinde hangi işlemlerin yazılı yapılacağı, hangi belgelerin saklanacağı ve hangi aşamalarda karşı taraftan imzalı belge alınacağı önceden belirlenmelidir.

Teslim tutanakları, hizmet kabul belgeleri, ödeme dekontları, cari hesap mutabakatları, iş emirleri, e-posta yazışmaları, ihtarnameler ve toplantı tutanakları yalnızca idari belgeler değildir. Bunların her biri ileride bir uyuşmazlık çıktığında şirket lehine veya aleyhine kullanılabilecek delillerdir. Bu nedenle şirketlerde hukuki danışmanlığın önemli işlevlerinden biri de delil düzeninin kurulmasıdır.

Alacakların Tahsilinde Hukuki Hazırlık Alacak Doğarken Başlar

Bir şirketin alacağının bulunması, bu alacağın mutlaka tahsil edilebileceği anlamına gelmez. Alacağın hukuken doğru şekilde doğması, muaccel hâle gelmesi, belgelenmesi ve gerektiğinde teminat altına alınması gerekir.

Ticari ilişkinin başlangıcında borçlunun ödeme kapasitesinin değerlendirilmesi, gerekli hâllerde kefalet, teminat mektubu, rehin, ipotek, çek veya diğer teminat mekanizmalarının kullanılması sonradan yapılacak icra takiplerinin etkinliğini doğrudan etkileyebilir. Borçlu ödeme güçlüğüne düştükten sonra teminat almaya çalışmak çoğu zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle alacak yönetimi yalnızca “ödenmeyen faturayı icraya koymak” değildir. Sağlıklı bir hukuki sistemde tahsilat süreci alacağın doğduğu anda başlar.

İhtarnameler ve Fesih Bildirimleri Neden Önemlidir?

Şirketler arasında yaşanan uyuşmazlıklarda ihtarname çoğu zaman yalnızca karşı tarafa yapılan bir uyarı değildir.

İhtarname; temerrüdün oluşması, sözleşmenin feshedilmesi, ayıbın bildirilmesi, ödeme talep edilmesi, sözleşmeye aykırılığın kayıt altına alınması gibi önemli hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle ihtarnamenin içeriği kadar ne zaman ve hangi yöntemle gönderildiği de önemlidir. Yanlış zamanda yapılan bir fesih veya eksik hazırlanmış bir ihtar, haklı bir talebin sonradan tartışmalı hâle gelmesine neden olabilir. Şirketlerin önemli hukuki bildirimlerinin işlem yapılmadan önce değerlendirilmesi bu nedenle önem taşır.

İş Hukukunda Dava Öncesi Süreçler Özellikle Önemlidir

Şirketlerin en fazla uyuşmazlık yaşadığı alanlardan biri iş hukukudur. İşçi işe alınırken hazırlanan iş sözleşmesinden çalışanın işten ayrıldığı veya iş sözleşmesinin feshedildiği tarihe kadar yapılan işlemler ileride açılabilecek işçilik alacağı veya işe iade davalarının temelini oluşturabilir.

Özellikle; iş sözleşmeleri, görev tanımları, fazla çalışma düzeni, izin kayıtları, savunma talepleri, uyarı ve disiplin süreçleri, performans değerlendirmeleri, fesih bildirimleri hukuken doğru şekilde oluşturulmalıdır. Bir iş sözleşmesinin feshi haklı veya geçerli bir sebebe dayanıyor olsa dahi, olayın doğru belgelenmemesi şirketin ileride ispat problemi yaşamasına neden olabilir. Bu nedenle iş hukukunda hukuki destek çoğu zaman dava açıldıktan sonra değil, fesih kararı alınmadan önce daha büyük önem taşır.

Şirket Organlarının Kararlarında Hukuki Denetim

Anonim ve limited şirketlerde genel kurul, yönetim kurulu ve müdürler tarafından alınan kararlar da hukuki sonuç doğurur. Şirket ortakları arasındaki ilişkiler, sermaye artırımları, pay devirleri, yetki düzenlemeleri, şirket sözleşmesi değişiklikleri ve genel kurul işlemleri Türk Ticaret Kanunu bakımından belirli şekil ve usullere tabidir. Usule aykırı alınan kararların daha sonra iptal veya hükümsüzlük iddialarına konu olması mümkündür. Bu nedenle şirket içi kararların yalnızca muhasebe veya ticaret sicili işlemi olarak değerlendirilmemesi gerekir. Özellikle şirket ortakları arasında ileride uyuşmazlık doğma ihtimali bulunan durumlarda alınan kararların hukuki altyapısının doğru kurulması büyük önem taşır.

Hukuki Risk Yönetimi Şirketin Günlük Faaliyetinin Bir Parçasıdır

Bir şirket aynı anda birçok farklı hukuk alanıyla ilişki içerisinde olabilir.

Faaliyetin niteliğine göre;

• şirket ve ticaret hukuku,
• borçlar hukuku,
• iş hukuku,
• icra ve iflas hukuku,
• tüketici hukuku,
• kişisel verilerin korunması hukuku,
• fikri mülkiyet hukuku,
• kira hukuku

şirketin günlük faaliyetini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle hukuki risk yönetiminin yalnızca şirket yönetiminin önüne bir dava dosyası geldiğinde gündeme gelmesi yeterli değildir. Hukuki değerlendirme, mali müşavirlik ve finans yönetimi gibi şirketin sürekli işleyen mekanizmalarından biri hâline geldiğinde daha etkin sonuç verir.

Amaç Her Uyuşmazlığı Davaya Taşımak Değildir

Şirket hukukunda etkili bir hukuki yaklaşımın amacı her uyuşmazlığı mahkemeye taşımak değildir. Bazı uyuşmazlıklar doğru zamanda gönderilen bir ihtarnameyle, bazıları ticari müzakereyle, bazıları arabuluculukla, bazıları ise mevcut teminatların kullanılmasıyla çözülebilir. Bir uyuşmazlığın gereksiz yere davaya taşınması şirket bakımından zaman, masraf ve ticari ilişki kaybı anlamına gelebilir. Buna karşılık şirketin haklarının korunabilmesi için dava veya icra takibi gerekiyorsa da işlemin geciktirilmesi zamanaşımı, hak düşürücü süre veya borçlunun malvarlığındaki değişiklikler nedeniyle risk yaratabilir. Bu nedenle önemli olan yalnızca dava açıp açmamak değil, hangi hukuki yöntemin hangi zamanda kullanılacağını doğru belirlemektir.

Sürekli Hukuk Danışmanlığı Şirkete Ne Sağlar?

Şirketin hukuki süreçlerinin sürekli takip edilmesi, işlemlerin belirli bir sistem içerisinde yürütülmesine yardımcı olur. Böylelikle şirketin sözleşmeleri birbirinden kopuk belgeler olmaktan çıkar; sözleşme, teslim, tahsilat, ihtar, fesih ve dava süreçleri birbirini tamamlayan bir yapı içerisinde ele alınabilir. Aynı zamanda avukatın şirketin faaliyet alanını, ticari çalışma biçimini ve önceki uyuşmazlıklarını bilmesi, yeni işlemlerde ortaya çıkabilecek risklerin daha erken fark edilmesini sağlar. Bu sistemin temel amacı hiçbir zaman uyuşmazlık çıkmayacağını garanti etmek değildir. Amaç, uyuşmazlık çıkma ihtimalini azaltmak ve uyuşmazlık ortaya çıktığında şirketi belgesiz, süresini kaçırmış veya hukuken zayıf bir pozisyonda bırakmamaktır.

Anonim Şirketlerde Sözleşmeli Avukat Bulundurma Zorunluluğu

Şirketlerin avukatla sürekli çalışması genel olarak şirketin tercih edeceği bir hukuki risk yönetimi yöntemidir. Ancak belirli anonim şirketlerde bu durum aynı zamanda kanuni bir zorunluluktur.

1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca, kanunda belirtilen sermaye sınırına ulaşan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır. Kanunda ayrıca bu yükümlülüğe uymayan kuruluşlar bakımından sözleşmeli avukat tayin edilmeyen her ay için idari para cezası öngörülmektedir.

Hangi Anonim Şirketler Avukat Bulundurmak Zorundadır?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca anonim şirketlerde asgari esas sermaye tutarı 250.000 TL’dir. Ticaret Bakanlığı da güncel şirket bilgilerinde bu tutarı 250.000 TL olarak göstermektedir.

Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesinde yer alan beş kat ölçütü dikkate alındığında, güncel uygulamada 1.250.000 TL ve üzeri esas sermayeye sahip anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü kapsamında değerlendirilmektedir.

Bu yükümlülük yalnızca şirketin dava dosyasının bulunması hâlinde ortaya çıkan bir yükümlülük değildir. Şirketin faaliyet göstermemesi veya o dönemde herhangi bir dava ve icra dosyasının bulunmaması da tek başına yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; belirleyici olan kanunda öngörülen şirket ve sermaye şartlarının bulunmasıdır.

Limited Şirketlerde Zorunlu Avukat Bulundurma Şartı Var mıdır?

Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesindeki zorunluluk anonim şirketler ve kanunda belirtilen yapı kooperatifleri bakımından düzenlenmiştir. Limited şirketler bakımından aynı nitelikte genel bir sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak bir şirketin kanunen avukat bulundurmak zorunda olmaması, hukuki danışmanlığa ihtiyacının bulunmadığı anlamına gelmez. Şirketin faaliyet hacmi, çalışan sayısı, sözleşmelerinin niteliği, ticari alacakları ve yürüttüğü işlemler arttıkça hukuki riskleri de aynı oranda çeşitlenmektedir.

Sonuç

Şirketlerde avukatlık hizmetinin yalnızca dava ve icra takibi olarak değerlendirilmesi eksik bir yaklaşımdır. Ticari faaliyette birçok uyuşmazlığın sonucu, dava açılmadan aylar veya yıllar önce yapılan işlemlerle belirlenmektedir. Sözleşmenin nasıl hazırlandığı, alacağın nasıl güvence altına alındığı, teslimin nasıl belgelendiği, işçi hakkında hangi işlemlerin yapıldığı, ihtarın ne zaman gönderildiği veya şirket kararının hangi usulle alındığı ileride ortaya çıkabilecek bir davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle şirketlerde etkin hukuki danışmanlığın temel amacı uyuşmazlık çıktıktan sonra yalnızca çözüm üretmek değil; hukuki riski önceden tespit etmek, ticari işlemi doğru şekilde yapılandırmak ve gerektiğinde şirketin hakkını ispat edebileceği hukuki altyapıyı oluşturmaktır.

Belirli sermaye büyüklüğüne ulaşmış anonim şirketler açısından sözleşmeli avukat bulundurulması ayrıca kanuni bir yükümlülüktür. Diğer şirketler bakımından ise sürekli hukuki danışmanlık, mevzuattan kaynaklanan bir zorunluluktan ziyade şirket faaliyetlerinin daha kontrollü ve öngörülebilir şekilde yürütülmesini sağlayan hukuki risk yönetimi yöntemidir.